සමෘද්ධිමත් හෙටක් උදෙසා වැව් ගම්මාන සුරකිමු

වියළි කලාපයේ පවතින දීර්ඝ කාලීන නියඟයට ඔරොත්තු දීමට නම් සාම්ප‍්‍රදායික වැව් ගම්මාන පද්ධතිය ආරක්ෂා කරගත යුතුව ඇතැයි පරිසරවේදීහු පෙන්වා දෙති.
‘‘වර්තමානය වන විට වැව් ගම්මාන පද්ධතිය විනාශ වී යාම හේතුවෙන් වියළි කලාපයේ ජනතාවට කෙටි නියඟකට පවා මුහුණ දීමට නොහැකි වෙලා.’’ පරිසරවේදී ආචාර්ය පී.බී ධර්මසේන ප‍්‍රකාශ කළේය. පසුගියදා පැවති ලෝක දේශගුණික විපර්යාසය පිළිබඳ වැඩමුථවට සහභාගී වෙමින් ඔහු මේ බව අවධාරණය කළේය.

‘‘සෑම වසරකදීම ජූනී මාසයේ සිට සැප්තැම්බර් මාසයේ අවසානය දක්වා වියළි කලාපයේ දැඩි නියගයක් පවතිනවා. මේ කාලය තුළදී ඵලදායි වැස්සක් ලැබෙන්නේ කලාතුරකින්. සියථ වනාන්තර හා ස්ථිර බෝග යැපෙන්නේ පසේ රැඳුණු තෙතමනය හා ජලය මගින්. මිනිසා ශාක සහ සතුන් මේ වාර්ෂික නියං සමයට හුරු පුරුදු වෙලා. අතීතයේදී වියළි කලාපයේ ගොවියා නියං කාලයට
ප‍්‍රයෝජනයට ගැනීමට කුඩා ජලාශ වල දිය එක් රැුස් කර තැබුවා. දැඩි නියං සමයක් නම් වැව් පත්ල වල ළිං හාරා ගත්තා.’’ එහෙත් විවිධ නූතන තාවකාලික ක‍්‍රම නිසා මේ වන විට තත්ත්වය වෙනස් වෙමින් පවතින බව ධර්මසේන පෙන්වා දුන්නේය.

‘‘දැන් වියළි කලාපයේ වැසියන්ට කෙටි නියගයකටවත් ඔරොත්තු දෙන්න බැහැ. මහ කන්නයේ සිටුවන බොහෝ  භෝග වර්ග මෙම නියං කාලයේදී ජල හිඟ කමින් මිය යනවා. මේ නිසා නියං කාලයේදී උස් බිම් වල පිහිටි ගෙවතු වල ශාක ආවරණයක් වත් ඇති වන්නේ නැහැ.’‘ ධර්මසේන ප‍්‍රකාශ කළේය. වියළි කලාපයේ කුඩා වැව් ගම්මාන පද්ධතියේ තිරසාර පැවැත්ම හේතුවෙන් කලින් කලට සිදුවූ පරිසර ව්‍යසනයන්ගෙන් ආරක්ෂා වීමට එය හේතුවක් වී තිබේ.
වැව් ගම්මාන බිහි වීම කෙරෙහි අභිමානවත් ඉතිහාසයක් ඇති බව ඉතිහාසඥයෝ පෙන්වා දෙති. අතීතයේ මිනිසා සිය අහාර අවශ්‍යතා සපුරා ගැනීම කෙරේ ජලය එක් රැුස් කිරීමට විවිධ ක‍්‍රම යොදා ගත්හ. විශේෂයෙන් වැසි ජලය එක් රැස් කිරීමට ඔවුහු උත්සුක වූහ. එහි ප‍්‍රතිඵලයක් ලෙස කුඩා වැව් බිහි වීම ආරම්භ විය. විශෙෂයෙන්ම මෙහිදී වඩාත් වැදගත් වන්නේ එල්ලංගා වැව් පද්ධතියයි. එල්ලංගා වැව් පද්ධතිය වඩාත් සුවිශෙෂී වන්නේ එය වියළි කලාපයේ ජලය කාර්යක්ෂමතාවයෙන් යුක්තව භාවිතා කිරීමට සුදුසු ක‍්‍රමවේදයක් බැවිනි. මෙම ක‍්‍රමයේදී ඉහළ පිහිටි වැව් වලින් නිකුත්වන සහ කාන්දු වන ජලය පහළ පවතින වැවේ එකතු කොට ගෙන එහි පහළ පවතින කුඔුරු සඳහා නැවත භාවිතයට ගැනීම සිදු කොට ඇත.

‘‘මෙම ක‍්‍රමය හොඳින් විස්තර කොට ඇත්තේ මහා පරාක‍්‍රමබාහු රජතුමා විසින්. එතුමාගේ ප‍්‍රසිද්ධ කියමනක් තියෙනවා. අහසින් වැටෙන එක දිය බිඳක් හෝ ලෝකෝපකාරයෙන් තොරව සාගරයට ගලා යාමට ඉඩ නොදිය යුතු බව. එය මේ සම්ප‍්‍රදායික වැව් ගම්මාන ක‍්‍රමය විස්තර කර ඇති හොඳම නිර්වචනයයි.’’ ධර්මසේන පැවසුවේය.
දෙදාළොස්වන ශතවර්ෂයෙන් පසුව වියළි කලාපය තුළ ජල ශිෂ්ටාචාරය කෙමෙන් විනාශ වන තත්ත්වයකට පත් විය. දේශගුණික විපර්යාස විදේශ ආක‍්‍රමණ දුර්භීක්ෂයන් පස නිසරු වීම හා ලවනතාව ඉහළ යාම වැනි හේතුන් මත වාරි පද්ධතිය පරිහානියට පත් විය. වැව් ගම්මාන පද්ධතියත් මේ සමඟ විනාශ වීම ආරම්භ විය.

‘‘වැව කියන්නේ ගමේ හදවත බඳුයි. වැව දුබල වුවහොත් ගම් වැසියාගේ ජිවිතය අනතුරේ. වැව අතහැර දැමීම නියඟයට අත වනනවා වගේ. වැව් ගම්මාන පද්ධතිය රැක ගැනීමට අවධානය යොමු කළ යුත්තේ ඒ නිසයි.’’ ධර්මසේන පැවසුවේය.
‘‘අතීතයේ සෞභාග්‍ය ඒ අයුරින්ම ලගා කර ලැනීමට අපට හැකියාවක් නැහැ. ඒත් අතීතයෙන් අපට ඉගෙන ගන්න පුථවන් පාඩම් බොහොමයක් තියෙනවා. තිරසාර සංවර්ධනයකට මේ දේ ගොඩක් වැදගත්. වැව් ගම්මාන අතීත තාක්ෂණයට අයිති දෙයක්. ඒත් මේ ක‍්‍රමය තව දුරටත් රැකගැනීම මඟින් වියළි කලාපයේ වැසියන්ගේ ජීවිත සමෘද්ධිමත් කළ හැකියි. විශේසයෙන්ම වියළි කලාපයේ වැසියන්ට නියගයට ඔරොත්තු දීමට හැකි පරිසරයක් බිහි කළ හැකියි.’’ ආචාර්ය ධර්මසේන අවධාරණය කළේය. ඒ සඳහා රජයේ විධිමත් මැදිහත් වීම සහ මේ පිළිබඳ ජනතාවගේ අවබෝධය වැදගත් බව ඔහු පෙන්වා දුන්නේය.

Environmentalists have pointed out the importance of protecting the traditional tank and village system in the dry zone. Environmentalist Prof. P.B. Dharmasena notes that the destruction of this traditional tank and village system has made it difficult for the people in the dry zone to face even a minor drought. Prof. Dharmasena observed that dry zone residents were currently unable to face a minor drought. He said that government intervention and creating awareness among people of the importance of the historical tank village system were needed to enable residents in the dry zone face drought conditions.